Quản lý hệ thống Nông nghiệp rừng sinh thái thuận tự nhiên

6:33 15/06/2020 Tác giả

Chúng ta hoàn toàn có thể đẩy nhanh tính kế thừa tự nhiên trong hệ thống nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên thông qua việc quản lý, bao gồm các biện pháp cơ bản sau:

Làm cỏ chọn lọc

Các loại cây thân thảo thuộc giai đoạn sớm của hệ thống, đã già hoặc đã trưởng thành (đã gần như hoàn thành chu kỳ của chúng), nên được tỉa thưa hoặc cắt và để phủ trên mặt đất (chặt nhỏ và phủ tự nhiên trên mặt đất). Làm cỏ chọn lọc là một cách để nhanh chóng theo dõi hệ thống, bởi vì bằng cách loại bỏ các cây “cũ”, những cây đã hoàn thành chức năng của chúng, chúng ta đang giúp trẻ hóa hệ thống, nghĩa là chúng ta đang gửi một “thông điệp” rằng hệ thống đang được trẻ hoá lần nữa.

Cắt thưa cây

Cắt thưa cây là việc cắt gần sát gốc những cây ít sức sống mà trước kia được trồng ở mật độ cao. Qua thời gian, cách làm này cho phép chúng ta tạo ra được khoảng cách tối ưu giữa các cây khi chúng trưởng thành. Việc cắt thưa cây cũng quan trọng vì nó cho phép chúng ta lựa chọn những cây có khả năng thích nghi tốt nhất với nơi đó, tạo ra điều kiện môi trường tốt hơn cho chúng sinh trưởng.

Cắt tỉa

Cắt tỉa trong Nông nghiệp rừng sinh thái

Điều kiện

Điều kiện là các loài được cắt tỉa phản ứng tích cực với sự can thiệp này, và như vậy việc tỉa được sử dụng để làm trẻ hóa hệ thống. Ngoài ra, chúng ta cũng có thể sử dụng việc cắt tỉa để điều chỉnh sự phân tầng, hoặc tạo đường cho ánh sáng tới với các loài khác đúng lúc khi loài đó cần tới ánh sáng để trổ bông (trường hợp của cây cà phê hoặc dứa/thơm).

Tiêu chí

Tiêu chí được sử dụng để cắt tỉa nên là tính kế thừa tự nhiên. Có nghĩa, khi một cành bị khô, hoặc bị thương do côn trùng hoặc bệnh tật, hoặc khi cây có dấu hiệu trưởng thành hoặc già, thì cần được cắt tỉa, có tính tới phân tầng của chúng, cũng như tính tự nhiên của tán cây, và mối quan hệ với các cây khác trong khu vực xung quanh.

Các bước thực hiện

Đầu tiên nên sử dụng sự nhạy cảm của giác quan: cắt tỉa cần mang lại một cây có sức sống mạnh mẽ hơn trong bối cảnh thích hợp so với các loài khác. Chúng ta phải tôn trọng hình dạng ban đầu của cây, nhưng có thể chỉnh/điều hướng để phù hợp với yêu cầu; khuyến khích cây phát triển theo chiều dọc nếu chúng ta muốn lấy gỗ, hoặc tăng kích thước của tán khi chúng ta muốn nhiều trái cây hơn.

Chúng ta phải bắt đầu bằng việc lấy đi tất cả những gì đã già hoặc bị tấn công bởi kiến và các côn trùng khác; sau đó chúng ta tỉa những cành thấp không khoẻ mạnh hoặc bị còi cọc. Sau đó, chúng ta tỉa để mở đường cho không khí và nhiều ánh sáng hơn. Chúng ta cắt những cành dư thừa, nhưng luôn duy trì sự cân bằng cho thế của cây.

Ngoài ra, chất lượng của hoạt động cắt tỉa cũng rất quan trọng để đảm bảo sự tái sinh hoàn hảo của cây. Vì lý do này, chúng ta cần phải cẩn thận để các cành không bị chặt vụn hoặc gãy/tách. Nên dùng cưa hoặc dao thật sắc khi cắt cành cây lớn, và cắt theo chiều từ dưới lên trên.

Lưu ý:

Những cành được cắt tỉa nên được giữ lại, tốt nhất là phủ dưới gốc cây (giữ cho không chạm vào các chồi cây), và bao phủ mặt đất hoàn toàn sau khi đã làm cỏ chọn lọc. Không nên phủ sinh khối lên trên các cây sống. Khi một cây đã hoàn thành chức năng của nó, và một cây khác của tổ hợp tương lai đã được thiết lập và sinh trưởng, thì cây đã hoàn thành chức năng của mình có thể được cắt đi, thân cây và các cành cây có thể dùng làm củi, gỗ hoặc cột cho việc xây dựng, hoặc có thể được dùng để làm sinh khối cho đất.

Ngoài ra khi cần thực hiện cắt thưa cây do chúng được trồng với mật độ dày đặc trước kia, việc cắt cần thực hiện sát gốc để chúng ta có thể sử dụng gỗ, hoặc dùng làm sinh khối để bao phủ đất, luôn luôn đặt gỗ và các cành cây lớn tiếp xúc trực tiếp với đất, những cành cây nhỏ và lá sẽ được phủ lên phía trên.

Mục đích

Những hoạt động này sẽ thúc đẩy nhanh chóng quá trình kế thừa tự nhiên, không còn chỗ cho hệ thống quay trở lại thiết lập từ đầu khi những loài mới trong giai đoạn đầu của quá trình kế thừa được giới thiệu vào hệ thống. Trong việc quản lý hệ thống nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên, mọi nỗ lực đều được tập trung vào tái sử dụng và gia tăng lượng sinh khối tạo ra, cũng như tăng chất lượng và số lượng của sự sống.

Từ khái niệm Nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên là một chỉnh thể hoạt động như là một phần của hệ thống thông minh (intelligent system), các loài côn trùng (vốn được xem là sâu bệnh trong nông nghiệp thông thường), và các hệ vi sinh vật (gây ra bệnh) đều hoạt động để tối ưu hóa các quá trình của sự sống. Vì vậy vai trò của chúng ta là hiểu được những gì đang diễn ra khi một loại “sâu bệnh” hoặc “bệnh” xuất hiện, chứ không phải mù quáng tìm cách chống lại chúng.

Trong một hệ thống Nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên được quản lý tốt và đa dạng hóa, gần như không có vấn đề gì với sâu bệnh hay bệnh. Sự đa dạng hóa của các loài cũng cung cấp một môi trường thuận lợi cho chim muông và côn trùng ăn những “côn trùng ăn thực vật” hoặc “côn trùng ăn cỏ”.

Hình ảnh minh họa hệ thống Nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên

Dưới đây là các hình ảnh minh họa cho một hệ thống nông nghiệp rừng sinh thái thuận tự nhiên:

hình minh họa cho hệ thống nông nghiệp rừng sinh thái: các loại cây bụi và rau màu

Hình 1: Sau khoảng 04 tháng, ngô, các loại đậu leo, và gạo vào vụ thu hoạch (vụ đầu tiên). Cũng có thể trồng đậu bắp, vừng, bí đỏ, các loại đậu hạt, cà chua,…
hình minh họa cho hệ thống nông nghiệp rừng sinh thái: Cây ăn trái và rau màu
Hình 2: Sau khoảng 1.5 năm, chuối, đu đủ, và dứa vào vụ thu hoạch. Cũng có thể trồng khoai môn, củ từ, củ nâu, khoai mỡ…
hình minh họa cho hệ thống nông nghiệp rừng sinh thái: Cây ăn trái và cây gỗ
Hình 3: Sau khoảng 5 năm: chuối, cau, cacao, các loại cây có múi (cam, chanh, bưởi, quýt…), bơ bắt đầu được thu hoạch (và sẽ cho thêm nhiều vụ thu hoạch tiếp theo nữa). Cây thân gỗ, cây ăn quả cũng được thu hoạch vào giai đoạn này. Đất đai lúc này rất màu mỡ do sự tích tụ sinh khối từ hoạt động cắt tỉa và các vụ mùa trước đó.
hình minh họa cho hệ thống nông nghiệp rừng sinh thái: Cây ăn trái, cây gỗ, cây thuốc...
Hình 4: Khoảng 18 năm sau, chuối vẫn tồn tại trong hệ thống, cau, cacao,… cây cao su cho thu hoạch. Cũng trong giai đoạn này, cà phê, và rất nhiều cây ăn trái khác cho thu hoạch thường xuyên. Cây thân gỗ, cây thuốc,… đều gia nhập và cho thu hoạch trong hệ thống.
Hệ thống đã phong phú đủ các loại cây trồng
Hình 5: Khoảng 40 năm sau, hệ thống trưởng thành, một khu rừng rất phong phú. Cà phê, cacao, cao su… tiếp tục cho thu hoạch. Cây ăn trái và các loại hạt (nuts) cho kết quả dồi dào. Các loại cây thân gỗ mềm, cứng, cây nguyên liệu thủ công, cây thuốc… thật sự đa dạng. Đất đai giàu dinh dưỡng, sinh khối hàm lượng cao, đa dạng sinh học.

Ý nghĩa

Trong chuỗi này, sự sống, thực phẩm và các nguyên liệu thô khác rất phong phú. Đất trở nên màu mỡ hơn bao giờ hết, với việc bổ sung các sinh khối hữu cơ và các hoạt động sinh học. Đất xốp sẽ “chào đón” nước mưa, một nguồn cung cấp nước, và các chất chuyển hóa nông nghiệp tạo ra mưa. Hơn nữa, một lượng nhiều carbon hơn sẽ được cố định vào đất.

Nếu chúng ta hiểu rằng một khu rừng là một bức tranh khảm với nhiều nhánh của các giai đoạn khác nhau, chúng ta cũng có thể nghĩ về một mảnh đất như là một bức tranh khảm của hệ thống nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên ở những giai đoạn phát triển khác nhau.

Bằng cách này, thông qua việc sử dụng các tổ hợp, chúng ta có thể trồng một số loài thuộc giai đoạn đầu của quá trình kế thừa tự nhiên (gạo, ngô, đậu) ở một khu, và các loại cây khác như sắn, đu đủ, chanh leo ở một khu khác; và các cây lấy gỗ hoặc củi ở một khu cao hơn trong chuỗi kế thừa tự nhiên.

Khi cả hệ thống đạt độ trưởng thành, chúng ta có thể bắt đầu lại lần nữa, trồng những loại quan trọng và được ưu tiên hơn trong lựa chọn của chúng ta, nhưng ở lần này điều kiện đất đai của chúng ta đã tốt hơn rất nhiều với đủ lượng sinh khối hữu cơ – vốn là kết quả của hoạt động sản xuất trước đó.

Cảm nhận và quan sát là những yếu tố cần thiết trong Nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên

Điều rất quan trọng là cảm nhận được khu vực để đưa ra hành động, để hiểu mọi thứ hoạt động như thế nào, cởi mở, quan sát, học hỏi từ thiên nhiên. Thường thì chúng ta có xu thế đóng kín các kênh giao tiếp của mình (việc cảm thụ & thấu hiểu), nhưng chúng ta vẫn có khả năng này, nếu chúng ta thực hành và sử dụng tất cả các giác quan của mình.

Kỹ thuật thực hiện hệ thống Nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên

Dưới đây là một số khía cạnh kỹ thuật liên quan đến việc thực hiện thành công hệ thống nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên:

  • Lựa chọn các loài thích hợp với điều kiện đất đai và khí hậu;
  • Trồng đầy đủ toàn bộ tổ hợp (xem xét những loại cây có chu kỳ sống ngắn, trung bình và dài, những cây thuộc tầng thấp, trung bình, cao và tầng thượng);
  • Trồng ở mật độ cao và trồng đa dạng;
  • Thiết lập một chỉnh thể đầy đủ các loại cây với đủ vòng đời dài ngắn và phân tầng khác nhau;
  • Tích lũy sinh khối hữu cơ cho hệ thống thông qua làm cỏ chọn lọc và cắt tỉa, và không sử dụng lửa để đốt sinh khối;
  • Quản lý đơn giản hoá hệ thống và đẩy nhanh quá trình kế thừa tự nhiên (cắt tỉa để phân tầng và làm trẻ hóa hệ thống);
  • Chú ý đến cái gọi là sâu bệnh và bệnh, những dấu hiệu cho chúng ta thấy hoặc chúng ta đang làm điều gì đó sai hoặc cần có biện pháp quản lý tốt hơn;
  • Các loài cây thân thảo và cây leo ngắn ngày cũng là một phần của các nhóm tiếp nối và do đó phải là một phần của nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên.

Nếu chúng ta hiểu rõ các khái niệm, chúng ta có thể sáng tạo hơn trong việc tìm kiếm quyền tự chủ. Nông nghiệp rừng sinh thái cho chúng ta cơ hội trở thành người đồng sáng tạo và người nghệ sĩ, kết nối loài người với thiên nhiên.

Bài dịch của tác giả Do Le Kim Hue

Tags:

Danh mục: , ,

Người biên tập: Vân Hồng