Các nguyên tắc trong phát triển Nông nghiệp Rừng sinh thái tự nhiên

4:05 12/06/2020 Tác giả

Nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên là mô hình Nông Lâm kết hợp – Vườn rừng – Successional AgroForestry/Syntropic AgroForestry – SAFs.

Rừng là một chỉnh thể, và chúng tôi tin rằng hệ thống sản xuất chỉ bền vững khi nó “bắt chước” logic của tự nhiên, và vận hành như một chỉnh thể.

Có một số xem SAFs như là những tổ hợp dựa trên sự kết hợp giữa các loài nhằm tối ưu hoá việc sử dụng các nguồn lực (nước, ánh sáng, các chất dinh dưỡng) và không gian sinh tồn.

Có quan điểm cho rằng SAFs thực sự cần dựa trên sự tiến hoá thuận tự nhiên của hệ sinh thái nhằm mang rừng trở lại.

Ở góc nhìn khôi phục hệ sinh thái, SAFs là một chiến lược quan trọng: ngoài việc giúp phục hồi đất và khôi phục các mối quan hệ sinh thái phức tạp, SAFs còn đẩy mạnh việc sản xuất lương thực thực phẩm và các nguyên liệu thô khác.

Để làm được điều đó, việc quản lý dựa trên các nguyên lý của SAFs là cần thiết, tuân theo các quy luật sinh thái tự nhiên, sự can thiệp của con người luôn cần đảm bảo sự tăng trưởng của toàn bộ môi sinh cả về chất lượng lẫn số lượng.

Nền tảng của Nông nghiệp Rừng sinh thái tự nhiên

Để hiểu hơn về Nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên, chúng ta cần phải nhìn thấy rằng Trái đất, hành tinh của chúng ta, đã và đang sử dụng nguồn năng lượng mặt trời một cách vô cùng hiệu quả – điều này được thể hiện ở sự sống trên Trái đất.

Và loài người, loài sinh vật lớn, chỉ là một phần của hệ thống thông minh (intelligent system) này, tuyệt nhiên không phải là loài thông minh nhất trong hệ thống như chúng ta vẫn lầm tưởng. Và với tư cách là một phần của hệ thống, một loài sinh vật lớn, chúng ta thực hiện chức năng/bổn phận vốn thuộc về loài sinh vật lớn: thúc đẩy các quá trình của sự sống, phát tán hạt giống, sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng và các chất hữu cơ tự nhiên.

Với cách tiếp cận này, Ernst Gotsch, một nhà nghiên cứu – một nông dân gốc Thụy Sĩ, sinh sống ở Brazil gần 30 năm qua, đã cống hiến cuộc đời mình để nghiên cứu và thực hành các phương pháp Nông nghiệp Rừng Sinh thái tự nhiên. Ernst đã triển khai các dự án về Nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên, tạo ra những “vườn rừng” thực sự, sản xuất thực phẩm cũng như các nguyên liệu thô, không sử dụng bất kỳ một loại phân bón hóa học hay thuốc trừ sâu nào, minh chứng rằng loài người hoàn toàn có thể tồn tại với tự nhiên, mang đến nhiều sự sống hơn trên trái đất với sự tác động của mình, thay vì tàn phá và hủy diệt sự sống.

Vườn rừng sinh thái của Ernst Gotsch

Các nguyên tắc trong phát triển Nông nghiệp Rừng sinh thái tự nhiên

Các nguyên tắc và khái niệm được trình bày ở bài viết này hoàn toàn dựa trên những kinh nghiệm thực tiễn và các lý thuyết do Gotsch đúc rút thông qua rất nhiều năm quan sát thực tiễn và thực hành.

Rừng là một chỉnh thể, và chúng tôi tin rằng việc sản xuất chỉ có thể bền vững khi “bắt chước” logic của tự nhiên, khi vận hành như một chỉnh thể.

Tự nhiên đã chỉ ra rằng hợp tác tồn tại luôn luôn mang lại kết quả tốt hơn so với cạnh tranh tồn tại. Hệ thống tiến hóa và phát triển nhằm tối ưu hóa các tiến trình của sự sống ở góc độ tổng thể, chứ không nhằm tối đa hóa lợi ích của một số loài trên sự hi sinh/mất mát của một số khác.

Nếu thiên nhiên đã tạo ra các khu rừng ở Đại Tây Dương, chúng ta cần hiểu tại sao như vậy, cũng như cần hiểu về chiến lược đa dạng sinh học, các tầng cây khác nhau, động lực của kế thừa tự nhiên và sự vận động của các chất dinh dưỡng.

Nếu chúng ta không tìm hiểu và xem xét tới các yếu tố này, chúng ta sẽ trở nên phụ thuộc và luôn phải dùng tới hóa chất hoặc kể cả phân bón hữu cơ, thuốc trừ sâu để “chống lưng” cho mùa màng, từ đó càng trở nên lệ thuộc vào các yếu tố này, dần làm cho đất trở nên nghèo nàn và nguồn nước bị ô nhiễm, và cuối cùng là hủy diệt sự đa dạng sinh học tự nhiên vốn đã được thiên nhiên dành tặng sẵn.

Tính bền vững?

Tính bền vững giả định một sự cân bằng năng lượng tích cực, đó là, chúng ta phải luôn luôn tạo ra nhiều sự sống hơn ở nơi chúng ta đang ở chứ không phải điều ngược lại. Vì vậy, nếu chúng ta muốn đạt tới sự bền vững, chúng ta phải trả lời câu hỏi mà Ernst Götsch luôn nhắc nhở chúng ta tự vấn hàng ngày: “Liệu kết quả của những hành động của tôi có làm tăng trưởng sự sống và nguồn lực tại những nơi có sự can thiệp của tôi, và trong mối tương quan với hành tinh nói chung hay không?”.

Để có thể trả lời câu hỏi đó một cách tích cực, chúng ta cần hiểu hệ sinh thái tự nhiên của nơi đó hoạt động như thế nào, và cần áp dụng những nguyên tắc chi phối hệ sinh thái này trong hoạt động sản xuất của chúng ta. Vì vậy, chúng ta cần phải hiểu cơ chế hoạt động – động lực của rừng Đại Tây Dương là gì, những cơ chế mà nó sử dụng để duy trì chính nó.

1. Kế thừa/tiếp nối tự nhiên

Rừng không phải là một môi trường tĩnh, đó là một khu vực luôn biến đổi. Chúng ta biết rằng, trong một khu rừng “trưởng thành”, theo thời gian, những cây cổ thụ sẽ đổ xuống và tạo ra khoảng không gian mà tại đó, những loài khác nhau vốn đã có tại đó, sớm muộn cũng sẽ mọc lên.

Điều này xảy ra vì mỗi loài đều có những đặc điểm và chức năng riêng của mình, và chúng rất khác nhau. Ở khoảng không gian này, những cây đầu tiên sẽ mọc lên là những cây sinh trưởng rất nhanh và ưa nhiều ánh sáng mặt trời, chúng được gọi là nhóm “tiên phong”. Chúng “chuẩn bị” nơi để những cây khác, với những nhu cầu khác, chẳng hạn như những cây cần chút bóng râm nhỏ để phát triển, có thể tự thiết lập.

Mỗi loại cây đều có chức năng riêng, và mỗi loài đi trước đều tạo tiền đề cho loài đi sau cho tới khi cả khu rừng lại “trưởng thành” lần nữa. Cứ như vậy, quá trình này được gọi là kế thừa tự nhiên hoặc tiếp nối sinh thái.

Thừa kế hay tiếp nối tự nhiên là một nguyên tắc bắt buộc trong Nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên

2. Đa dạng sinh học

Một đặc điểm cơ bản khác của Rừng Đại Tây Dương là sự đa dạng sinh học. Rừng Đại Tây Dương có nhiều loài tới mức cho tới giờ chúng ta cũng chưa thể biết hết được. Trong rừng, tất cả các loài sống hài hòa với nhau, mỗi loài thực hiện chức năng của mình để cả hệ thống rừng có thể tự duy trì và phát triển qua rất rất nhiều năm. Đa dạng sinh học là chìa khóa cho sự cân bằng, vì sự có mặt của mỗi loài đều quan trọng như nhau cho hoạt động của toàn bộ hệ sinh thái. Đa dạng sinh học càng lớn, thì hệ thống sản xuất của chúng ta càng bền vững.

3. Chu trình dinh dưỡng

Chu trình dinh dưỡng cho phép đất rừng luôn được phì nhiêu và màu mỡ.

Cây cối cần các chất dinh dưỡng từ đất để mọc lên, sống, và cho ra quả, nhưng cây cũng trả lại cho đất những chất dinh dưỡng khác mà chúng đã sử dụng thông qua việc rụng lá, rụng cành, hoặc thậm chí khi chúng chết đi, là chúng đã hoàn thành chức năng và chu trình sống của mình.

Tất cả những gì rơi xuống tạo thành thảm rừng đều được chuyển hóa bởi các tác nhân phân hủy, và thông qua quá trình này, chất dinh dưỡng lại được tạo ra cho các loại cây khác sử dụng. Vì vậy, chúng ta luôn luôn cần ưu tiên hoạt động của chu trình dinh dưỡng trong nông nghiệp rừng sinh thái, để đất luôn luôn giữ được độ phì nhiêu.

Chu trình dinh dưỡng là một trong những nguyên tắc của Nông nghiệp rừng sinh thái tự nhiên

Tổng kết

Vận dụng những nguyên tắc này trong xây dựng các hệ thống sản xuất lương thực, chúng ta có thể có những kết quả đầy hứa hẹn, vì nó đã được quan sát trong thực tế nông nghiệp gia đình áp dụng nông nghiệp rừng sinh thái thành công trong các hệ sinh thái khác nhau như: Amazon, Rừng Đại Tây Dương, Cerrado, Caatinga. Những trường hợp sau tại Bolivia, và nhiều nơi khác tại Brazil như Acre, Bahia, Goias, Sao Paulo, Pernambuco đều dựa trên kinh nghiệm thực tiễn của Ernst Gotsch, người đã đúc rút những nguyên tắc sau:

1. Bắt chước các quá trình diễn ra trong tự nhiên;

2. Cần phải hiểu được chức năng của hệ sinh thái khởi nguồn tại địa điểm hiện tại;

3. Giống như cách một sự sống tạo ra một sự sống khác thông qua việc tạo ra những điều kiện môi trường hài hòa, một tổ hợp này là tiền đề tạo ra một tổ hợp khác dựa trên kế thừa/tiếp nối tự nhiên.

4. Để đưa loài yêu thích vào trong hệ thống sản xuất theo logic kế thừa tự nhiên, cần luôn luôn cố gắng dẫn dắt thuận theo sự phát triển căn bản của loài đó (các điều kiện môi trường ban đầu, tổ hợp thường đi cùng với loài, những nhu cầu về sinh thái của loài…)

Ernst nhắc nhở chúng ta luôn cần tự hỏi mình: “tôi có thể làm gì để trở nên có ích, để trở thành một nhân tố được yêu mến trong hệ thống”?

Bài viết chia sẻ của tác giả Do Le Kim Hue

Người biên tập: Vân Hồng

Tags:

Danh mục: , ,

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận