Những câu ca dao tục ngữ về văn hóa sản xuất nông nghiệp

8:37 28/07/2020 Tác giả

Là một nước thuần nông nghiệp, quanh năm làm bạn với ruộng đồng, nên từ xa xưa cha ông đã gửi vào câu ca, tiếng hát những kinh nghiệm sản xuất và làm ăn đã được đúc kết qua nhiều thế hệ về cây trồng, vật nuôi, về mùa vụ, thời tiết, về hoàn cảnh sản xuất và vị trí của nông nghiệp ở nước ta qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước.

Tuy không thành văn, mà chỉ truyền khẩu từ thế hệ này qua thế hệ khác, từ người này qua người khác nhưng những câu ca dao, tục ngữ nông nghiệp đã có những nhận xét, đúc kết xác đáng và đã được khoa học ngày nay kiểm nghiệm tính đúng đắn.

Bài viết này sẽ chia sẻ những câu ca dao tục ngữ ý nghĩa về nông nghiệp, hãy cùng xem qua nhé.

1. Ca dao, tục ngữ về đất đai và lao động

“Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang.
Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu”;

“Canh một chưa nằm
 Canh năm đã dậy”;

“Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
Ăn gạo nhớ kẻ đâm, xay, giầm, sàng”;

Đất thiếu trồng dừa, đất thừa trồng cau”;

“Muốn no thì phải chăm làm.
Một hạt thóc vàng, chín giọt mồ hôi”;

“Đất màu trồng đậu trồng ngô
Đất lầy cấy lúa, đất khô làm vườn”;

“Người ta đi cấy lấy công,
Tôi nay đi cấy còn trông nhiều bề.
Trông trời, trông đất  trông mây,
Trông mưa, trông gió, trông ngày, trông đêm.
Trông cho chân cứng đá mềm
Trời êm, bể lặng mới yên tấm lòng”;

“Tháng giêng chân bước đi cày
Tháng hai vãi lúa, ngày ngày siêng năng.
Thuận mưa lúa tốt đằng đằng,
Tháng mười gặt lúa, ta ăn đầy nhà”.

ca dao tục ngữ vừa truyền kinh nghiệm về sản xuất nông nghiệp vừa răn dạy con cháu

2. Ca dao, tục ngữ về thời tiết và mùa vụ

“Chớp đông nhay nháy, gà gáy thì mưa”;

“Trời đang nắng, cỏ gà trắng thì mưa”;

“Kiến đen tha trứng lên cao
Thế nào cũng có mưa rào rất to”;

“Mưa tháng ba hoa đất. Mưa tháng tư hư đất”;

“Đầu năm sương muối, cuối năm gió nồm”;

“Mặt trời có quầng thì hạn, mặt trăng có tán thì bão”;

“Chóp chài đội mũ, mây phủ đá bia
Ếch nhái kêu lia, trời mưa như trút”;

Những dấu hiệu thời tiết được người xưa quan sát và ghi lại để áp dụng vào công việc sản xuất nông nghiệp

“Mồng chín tháng chín có mưa,
Thì con sắm sửa cày bừa làm ăn.
Mồng chín tháng chín không mưa,
Thì con bán cả cày bừa đi buôn”;

“Thiếu tháng hai mất cà,
Thiếu tháng ba mất đỗ,
Thiếu tháng tám mất hoa ngư,
Thiếu tháng tư mất hoa cốc”;

“Tháng giêng trồng trúc, tháng lục trồng tiêu”.

“Tháng giêng rét đài, tháng hai rét lộc, tháng ba rét nàng Bân”;

“Tỏ trăng mười bốn được tằm
Tỏ trăng hôm rằm thì được lúa chiêm”;

“Tháng bảy mưa gãy cành tràm
Tháng tám nắng rám trái bưởi”;

“Trăng mờ tốt lúa nỏ. Trăng tỏ tốt lúa sâu;

“Trăng quầng thì hạn. Trăng tán thì mưa”;

“Én bay thấp mưa ngập bờ ao.
Én bay cao mưa rào lại tạnh”;

“Sáng sủa được tằm. Tối tăm được lúa”;

“Đông sao thì nắng. Vắng sao thì mưa”.

3. Về vai trò của nông nghiệp

“Có thực mới vực được đạo”;

“Nhất sỹ nhì nông. Hết gạo chạy rông, nhất nông nhì sỹ”;

“Làm ruộng thì ra.
Làm nhà thì tốn”;

“Sợ mẹ cha, không bằng sợ tháng ba ngày tám”;

“Được mùa chê cơm hẩm.
Mất mùa lẫm cơm thiu”.

4. Ca dao, tục ngữ về các loại cây trồng, vật nuôi

“Được mùa chớ phụ ngô khoai.
Đến khi thất bát lấy ai bạn cùng”;

“Làm ruộng ăn cơm nằm.
Chăn tằm ăn cơm đứng”;

“Làm ruộng ba năm.
Chăn tằm ba lứa”;

“Gió heo may, đường leo lên ngọn”;

“Thứ nhất canh trì. Thứ nhì canh viên. Thứ ba canh điền”;

“Lúa chiêm ăn nhánh. Lúa mùa ăn cây”;

“Chiêm bóc vỏ, mùa xỏ tay”;

“Đói thì ăn ráy, ăn khoai.
Chớ thấy lúa trỗ tháng hai mà mừng”;

“Chiêm cập cội, mùa đợi nhau’;

“Làm ruộng không trâu, làm giàu không thóc”.

“Trâu ơi, ta bảo trâu này
Trâu ra ngoài ruộng trâu cày với ta
Cấy cày vốn nghiệp nông gia
Ta đây trâu đấy ai mà quản công
Bao giờ cây lúa còn bông
Thì còn ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn’’;

Con trâu luôn gắn liền với đồng ruộng và người nông dân

5. Về các biện pháp kỹ thuật canh tác

“Chắc rễ bền cây”;

“Chuối sau cau trước”;

“Lúa chiêm lấp ló đầu bờ,
Hễ nghe tiếng sấm, phất cờ mà lên”;

“Phân tro không bằng no nước”;

 “Tháng sáu thì cấy cho sâu
Tháng chạp cấy nhảy mau mau mà về”;

“Trồng trầu đắp nấm cho cao
Che cho sương nắng khỏi vào gốc cây;
Nửa năm bén rể bén dây
Khôn dầu bã đậu bón tay cho liền”;

“Nắng sớm trồng cà
Mưa sớm ở nhà phơi thóc”;

“Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa”;

Đom đóm bay ra, trồng cà tra đỗ,
Tua rua bằng mặt, cất bát cơm chăm”;

“Bao giờ đom đóm bay ra
Hoa gạo rụng xuống thì tra hạt vừng”;

“Dưa gang một, chạp thì trồng
Chiêm cấy trước tết thì lòng đỡ lo”;

“Hòn đất nỏ là một giỏ phân”;

“Cấy tháng chạp, đạp không đổ”;

các biện pháp kỹ thuật canh tác được cha ông truyền lại qua các câu ca dao tục ngữ

“Ải thâm không bằng dầm ngấu”;

“Tốt giống, tốt má, tốt mạ, tốt lúa”;

“Được mùa lúa, úa mùa cau.
Được mùa cau, đau mùa lúa”;

“Khoai đất lạ, mạ đất quen”;

“Trâu ra, mạ vào”;

“Lúa chiêm đào sâu chôn chặt.
 Lúa mùa vừa đặt vừa đi”;

“Cấy thưa thừa thóc, cấy dày cóc ăn”;

“Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”;

“Công cấy là công bỏ, công làm cỏ là công ăn”.

6. Về vẻ đẹp nông thôn và tình yêu đôi lứa

“Hỡi cô tát nước bên đàng.
Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi”;

“Nắng lên cho lúa chín vàng.
Cho anh đi gặt, cho nàng đưa cơm”;

“Bao giờ cho đến tháng hai.
Con gái làm cỏ, con trai be bờ”;

“Hạt thóc vàng, cây lúa cũng vàng.
Anh yêu em, bác mẹ họ hàng cũng yêu”;

“Tay mang bó mạ xuống đồng.
Miệng ca tay cấy mà lòng nhớ ai”;

“Anh về cuốc đất trồng cau
Cho em giâm ké dây trầu một bên
Chừng nào trầu nọ bén lên
Cau kia ra trái lập nên cửa nhà”.

Trên đây là những câu ca dao, tục ngữ về tự nhiên, kinh nghiệm lao động sản xuất được người đi trước đúc kết lại từ kinh nghiệm thực tế truyền lại cho đời sau. Mặc dù khoa học nông nghiệp ngày càng phát triển, kỹ thuật canh tác đã thay đổi rất nhiều, nhưng những kinh nghiệm mà cha ông truyền lại vẫn có tính ứng dụng trong cuộc sống sản xuất hiện tại. Hy vọng những câu ca dao, tục ngữ trên sẽ giúp các bạn có thêm nhiều kinh nghiệm quý báu về tự nhiên, kỹ thuật trong đời sống sản xuất nông nghiệp.

Tags: , ,

Danh mục: , , , , ,

Người biên tập: Vân Hồng

Nhấp vào ảnh để tìm hiểu