Giải pháp chống xói mòn đất hiệu quả trong canh tác nông nghiệp

4:36 15/05/2020 Tác giả

Xói mòn đất là quá trình tự nhiên làm ảnh hưởng đất ở tất cả các dạng địa hình. Trong nông nghiệp, xói mòn đất là quá trình lớp đất mặt bị mang đi nơi khác do các yếu tố vật lý như nước và gió hoặc các yếu tố liên quan đến hoạt động trồng trọt. Mặc dù xói mòn là một quá trình tự nhiên, nhưng các hoạt động của con người đã làm gia tăng tốc độ xói mòn lên 10 – 40 lần. 

1. Tác động của xói mòn đất đến phát triển nông nghiệp

Giảm sản lượng nông nghiệp và phá vỡ hệ sinh thái. 

Làm giảm độ phì của tầng đất mặt, ảnh hưởng đến hàm lượng dinh dưỡng trong đất.

Ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sản phẩm như: độ chắc của hạt, trọng lượng riêng của hạt, các thành phần sinh hóa thay đổi,…

Đất bị xói mòn nên nghèo chất dinh dưỡng và trở nên hạn chế cho một số loại cây trồng.

Làm giảm khả năng luân canh, xen canh.       

2. Nguyên nhân làm xói mòn đất

Hầu hết các khu vực của Việt Nam có mùa mưa và mùa khô rõ rệt. Trong mùa khô, thực vật mặt đất thường khan hiếm và thưa thớt làm cho đất không được che phủ. Chính vì thế hậu quả gây ra khi mưa xuống là khối lượng lớn lớp đất bề mặt có giá trị bị rửa trôi tạo thành những rãnh gồ ghề và đất thì kém màu mỡ. 

Ngoài mưa, tưới nước quá nhiều cũng có thể là nguyên nhân gây ra xói mòn đất. Xói mòn đất trong nông nghiệp lấy đi những phần màu mỡ nhất của đất: Đất bề mặt và những hạt sét nhỏ màu mỡ có rất nhiều trong chất mùn và chất dinh dưỡng. Gây ảnh hưởng tới tầng canh tác nông nghiệp.

Cho dù độ xói mòn thấp mà gần như là không nhìn thấy được nhưng từ năm này qua năm khác nó vẫn có thể có rất nhiều tác động xấu lên đất. Vì vậy, điều quan trọng sống còn là phải bảo vệ đất không bị xói mòn. Nhất là canh tác hữu cơ phụ thuộc hoàn toàn vào việc duy trì độ màu mỡ tự nhiên của đất.

Mưa gió, lũ lụt là những nguyên nhân gây xói mòn đất

3. Giải pháp chống xói mòn đất hiệu quả

3.1 Tăng cường sự thấm nước mưa vào trong đất 

Giữ lớp đất bề mặt rất giàu chất mùn với dày đặc các rễ cây, nấm và tảo xuyên qua cùng với số lượng lớn các sinh vật trong đất như giun đất nhằm duy trì độ tơi xốp và cấu trúc bền vững làm cho nước mưa có thể dễ dàng thấm qua và dẫn vào đất. Nước giữ trong đất được tốt hơn.

3.2 Giảm lực xói mòn của mưa rơi xuống đất

Bằng cách trồng lớp thảm thực vật tự nhiên và che phủ bằng vật liệu lên bề mặt đất nhằm mục đích. Ví dụ như trồng thảm thực vật bằng cây họ đậu, thảm cỏ,… 

Mặt đất được che phủ trực tiếp bằng các thực vật sống như dương xỉ, rêu hoặc các cây con, và một hỗn hợp vật liệu cây trồng mục nát (lá, vỏ cây, cành nhánh non, cành cây lớn v.v..) sẽ cho hiệu quả che phủ, bảo vệ đất tốt.

Đối với vườn cây lâu năm như cây ăn quả, thực vật chằng chịt có thể che phủ bằng cách trồng cây họ đậu, cỏ hoặc cây bò leo giữa các cây thân gỗ. Không chỉ các cây trồng mà cả cỏ cũng có thể đóng vai trò che phủ cho đất. Nếu có thể, tránh làm cỏ trước hoặc trong mùa mưa, vì cỏ dại giúp bảo vệ đất. Nếu cần phải cắt cỏ dại vì nó cạnh tranh quá mạnh với các cây trồng khác thì cỏ được cắt nên bỏ lại tại chỗ để tạo một lớp che phủ bảo vệ cho đất. 

Che phủ mặt đất bằng thảm thực vật xanh hoặc vật liệu che phủ giúp chống xói mòn đất

3.3 Giảm tốc độ nước chảy xuống dốc

Để giảm tốc độ của dòng chảy trong khi mưa lớn, cần xây dựng các vật chống xói mòn dọc các đường đồng mức trong canh tác trên đất dốc. Vì đất dốc cực kỳ dễ dẫn đến xói mòn đất. 

Bên cạnh việc xây dựng các vật chống xói mòn cần phải kết hợp với trồng các hàng cây chắn như trồng cỏ vetiver. Khi hàng cây chắn được trồng dày dọc theo đường đồng mức, bản thân chúng có thể trở thành một hàng rào sống không cần bất kỳ công trình xây dựng nào.

Trồng cỏ vetiver trên đồi dốc là một cách chống xói mòn đất hiệu quả

Trên đất dốc ít, sau nhiều năm chúng có thể góp phần tạo thành tầng đất bậc thang vì đất bị xói mòn xuống sẽ được gom giữ lại tại hàng chắn. Ngoài ra, rễ của cây giúp cho tường, rãnh và mương vững chắc, như thế chúng mới được bảo vệ khỏi sự phá hủy của những trận mưa lớn.

Trước tình hình xói mòn đất là một trong những thảm họa nghiêm trọng đối với độ phì nhiêu của đất thì người nông dân cần hiểu rõ và vận dụng các phương pháp giảm thiểu xói mòn đất phù hợp. Giữ môi trường đất giàu dinh dưỡng cho sự phát triển cây trồng thuận lợi hơn. Nâng cao giá trị sử dụng của đất canh tác được lâu dài.

Tham khảo các vấn đề mà cây trồng thường gặp phải và cách xử lý tại website này: https://sinhhocvietnam.vn/

Tags: , ,

Danh mục: ,

Người biên tập: Vân Hồng