Che phủ đất – Biện pháp bảo vệ đất canh tác tốt nhất

8:04 28/02/2020 Tác giả

Để cây trồng đạt năng suất cao, khỏe mạnh và chống chịu tốt với tác nhân bên ngoài thì vấn đề ưu tiên hàng đầu là chăm sóc đất và tạo môi trường tốt nhất cho rễ cây phát triển. Nhiều năm trở lại đây, đất trồng nhiều nơi bị bạc màu, kém dinh dưỡng và thoái hóa nghiêm trọng khiến năng suất và chất lượng nông sản giảm mạnh.

bảo vệ đất trồng bằng việc che phủ đất

1/ Lợi ích của việc che phủ đất

Thực tế, những cánh rừng tự nhiên dù không được bón phân đầy đủ nhưng vẫn luôn duy trì được độ phì nhiêu và hệ sinh thái bền vững. Nguyên nhân chính nằm ở thảm thực vật bảo vệ và che phủ nền đất. Nhờ có sự che phủ của thảm thực vật mà đất không bị xói mòn, phần lớn nước mưa được rừng và đất rừng giữ lại, thiên tai lũ lụt cũng được giảm nhiều.

Che phủ đất là biện pháp giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt hơn, hạn chế được sâu bệnh. Ở điều kiện thời tiết vụ đông khi nhiệt độ thấp, ít mưa, che phủ giúp giữ ấm, hạn chế bốc hơi nước, duy trì độ ẩm đất. Khi ở vụ thu, nhiệt độ và lượng mưa khá cao, che phủ đất lại có tác dụng thoát nước và làm mát cho bộ rễ.

Che phủ mặt đất canh tác giúp cây phát triển tốt, hạn chế sâu bệnh

Che phủ đất trồng mang đến những lợi ích thiết thực như:

  • Đa dạng hóa các loại cây trồng, từ đó làm phong phú điều kiện sinh thái, hạn chế được các loại sâu hại và dịch bệnh.
  • Giúp cây phát triển hệ rễ tốt hơn và có lợi cho quá trình hấp thu dinh dưỡng.
  • Là nơi trú ẩn của một số loại sinh vật, côn trùng có lợi cho đất và cây trồng.
  • Tăng lượng cacbon và nitơ trong đất.
  • Cung cấp cho đất lượng phân bón hữu cơ tự nhiên bằng rễ, xác bã thực vật.
  • Chống xói mòn, đặc biệt ở các khu vực đồi cao, đất dốc.
  • Hạn chế sự phát triển của cỏ dại.
  • Tăng thu nhập từ các cây trồng phụ.
  • Hạn chế bốc hơi bề mặt, giữ ẩm cho đất.

2/ Hình thức che phủ đất

Có hai cách che phủ đất chính là che phủ bằng tàn dư thực vật như: rơm, rạ, cỏ, lá, thân chuối, thân đậu,… và che phủ bằng thảm thực vật như: lạc dại, hàn the ba lá, muồng lá tròn kép, đậu mèo, đậu công, cốt khí,… 

Che phủ bằng tàn dư thực vật

Biện pháp che phủ này có nhiều tác dụng như giữ ẩm, tăng hàm lượng hữu cơ thông qua sự phân hủy thực vật, hạn chế sự bốc hơi nước, rửa trôi. Che phủ bằng tàn dư thực vật giúp năng suất tăng từ 18 – 50%. 

Đối với vật liệu phủ, trước khi tiến hành phủ đất nên cắt nhỏ vừa phải để việc phân giải được dễ dàng hơn. Tuy nhiên không nên cắt quá nhỏ vì nếu việc phân giải chất hữu cơ diễn ra nhanh quá thì tác dụng ngăn chặn cỏ dại và xói mòn sẽ giảm.

che phủ đất bằng tàn dư thực vật như rơm rạ, thân chuối,…

Đối với vườn cây rau màu nên dọn cỏ, phân luống, làm tơi xốp đất trước rồi mới phủ vật liệu. Phủ kín mặt đất với bề dày 10-15cm và chờ 12-15 ngày để lớp phủ xẹp xuống rồi tiến hành gieo thẳng qua lớp phủ.  Đối với các vườn cây ăn trái thì có thể đắp mô hoặc giữ nguyên và che phủ lên.

Che phủ bằng thảm thực vật

Có một số ưu điểm ở phương pháp này mà che phủ bằng tàn dư thực vật không có đó là:

Phương pháp che phủ này có một số ưu điểm hơn so với vật liệu che phủ như: vừa dùng làm thảm che phủ nhưng có thể tận dụng làm thức ăn gia súc, tăng thêm thu nhập nhờ bán sản phẩm phụ, giúp rễ cây trồng chính dễ thở, cố định đạm bổ sung dinh dưỡng cho cây trồng chính, hấp dẫn các loài thiên địch,…

Trồng nhiều cây che phủ trong vườn giúp cải tạo đất, chống xói mòn,…

Đặc biệt đối với đất đồi trọc, đất có độ dốc cao, trồng cây che phủ có tác dụng giảm mức độ xói mòn do mưa, độ ẩm đất và độ xốp đất cải thiện lớn sau một thời gian trồng. Việc trồng thảm thực vật nên chọn cây đa tác dụng (che phủ kín, hạn chế côn trùng gây hại,…), sinh trưởng nhanh, sinh khối lớn, có bộ rễ khỏe và quan trọng là dễ kiểm soát. 

Nhược điểm lớn nhất của phương pháp che phủ bằng thảm thực vật là vấn đề cạnh tranh dinh dưỡng với cây trồng chính trong thời gian đầu, người sản xuất cần chăm bón và phòng trừ sâu bệnh cho cả 2 loại cây.

3/ Một số loại cây che phủ đất phổ biến

Lạc dại

Lạc dại là một loài cây họ đậu lâu năm có nguồn gốc từ Mỹ-La Tinh. Lạc dại có khả năng chịu hạn tốt, chịu úng cao, có thể trồng được quanh năm.

Trong các phương pháp che phủ đất, việc trồng lạc dại dưới gốc cây được áp dụng nhiều nhất bởi những ưu điểm mà nó mang lại như:

lạc dại là cây che phủ phổ biến
  • Khi cây ra hoa, đất được cung cấp một lượng đạm đáng kể, làm tăng độ phì đất đai.
  • Hoa vàng hấp dẫn được một số côn trùng có ích (thiên địch) để hạn chế sâu hại cây, làm tăng sự thụ phấn cho hoa cây.
  • Lạc dại che phủ nhanh chóng, khi đạt 90% diện tích vườn, cỏ dại hoàn toàn có thể được kiểm soát.
  • Vào mùa nắng, lạc dại giúp cho độ ẩm được giữ khá tốt, giảm chi phí tưới.
  • Vào mùa mưa, cây lạc dại có ảnh hưởng tốt phòng chống chống xói mòn đất, hạn chế được mầm bệnh từ đất.
  • Lạc dại còn là ký sinh chủ của rệp sáp giúp chia sẻ áp lực sâu hại cho cây trồng.

Hàn the ba lá

Hàn the ba lá hay còn gọi là cây sơn lục đậu có tên khoa học là Desmodium heterophyllum, là một loài thực vật thuộc họ Đậu. Cây có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trên nhiều loại đất khác nhau, cây có khả năng cố định đạm và cải thiện đất. Cây hàn the ba là là loại cây trồng phủ mặt đất canh tác nông nghiệp đầy tiềm năng.

che phủ đất bằng cây hàn the ba lá

Hàn the ba lá có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt trên nhiều loại đất khác nhau nhất là trên đất bạc màu, thiếu dinh dưỡng. Cây có khả năng cố định đạm, sinh khối cao giúp cải thiện đất. Cây mọc tạo thành thảm, bò lan sát mặt đất, dày, ít sâu bệnh, giữ đất tơi xốp, chống xói mòn, hạn chế sự xâm lấn của cỏ dại,…

Cây đậu mèo

Là một loài cây họ đậu leo, sinh trưởng rất nhanh, có thể tạo sinh khối lớn trong một thời gian ngắn. Có nhiều loại cây đậu mèo, đậu mèo dại có hoa tím, quả thường có nhiều lông; Đậu mèo hoa xanh, không có lông thường được trồng nhiều hơn vì có khả năng chống chịu khá tốt với sâu bệnh.

trồng đậu mèo xen canh ngô

Đậu mèo có thể trồng được quanh năm, trồng đậu mèo xen với cây ăn quả hoặc ngô, sắn. Đậu mèo có sức sinh trưởng rất nhanh nên khi trồng cần biết lợi dụng đặc tính này để sử dụng tốt nhất khả năng che phủ và lượng sinh khối lớn của đậu mèo, tránh những ảnh hưởng xấu cho các loại cây trồng khác.

Ngoài tác dụng che phủ, cải tạo đất (nhờ có hàm lượng đạm trong thân lá cao do vi khuẩn nốt sần cố định từ khí trời), đậu mèo còn là phương tiện diệt cỏ dại rất hữu hiệu. Hạt đậu mèo sau khi khử độc tố (luộc nhiều lần hoặc ủ men) còn là loại thức ăn giàu dinh dưỡng cho gia súc, gia cầm.

Cỏ Ghinê

Cỏ Ghinê còn gọi là cỏ sả, hay cỏ sữa, có nguồn gốc từ Châu Phi, hiện nay phân bố rộng rãi ở các nước nhiệt đới và á nhiệt đới. Cỏ Ghinê  được trồng ở nhiều vùng nước ta. Có hai loại cỏ Ghinê: loại lá lớn và loại lá nhỏ.

cỏ sả trồng trong vườn mang đến nhiều lợi ích

Cỏ Ghinê có nhiều đặc tính quý: sinh trưởng mạnh, năng suất cao, khả năng chịu hạn, chịu nóng và chịu bóng cây tốt, dễ trồng. Cỏ Ghinê sống được trên nhiều loại đất khác nhau nhưng tốt nhất là loại đất phù sa và đất có nhiều mùn. Chịu được đất mặn nhẹ và không chịu được đất ẩm kéo dài.

Do cỏ Ghinê có khả năng chịu được hạn và bóng râm, nên có thể trồng xen với cây lâm nghiệp hoặc cây ăn quả, trồng ven bờ đê, ven đường, xung quanh ao cá, vừa phủ đất chống xói mòn và giữ ẩm, vừa tận thu chất xanh cho chăn nuôi gia súc nhai lại rất tốt.

Xem thêm bài viết 👉 So sánh đất tốt, đất xấu và cách để cải tạo đất tốt

Người biên tập: Vân Hồng

Tags: ,

Danh mục: , , , ,

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest
0 Comments
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận